Circuit Lab khối B: hướng dẫn khởi đầu cho cấp hai
Hoặc xem mọi bài học.
- 526linh kiện trên bàn làm mạch
- 46bo mạch đang chạy
- 1.00xthời gian thực, trên mọi bo mạch
Nếu bạn mới bắt đầu với Circuit Lab, hoặc mới bắt đầu huấn luyện bộ môn này, hãy đọc từ đây. Science Olympiad đưa Circuit Lab vào khối B cho mùa giải 2027. Hướng dẫn này bao gồm những kiến thức mà một đội cấp hai cần nắm trước tiên, theo thứ tự dễ học: điều gì khiến mạch hoạt động, nối tiếp và song song, và cách dùng đồng hồ. Mỗi kiến thức đều có một mạch để bạn thử ngay trong trình duyệt.
Huấn luyện viên của bạn cũng nên đọc luật thi chính thức của khối B trên soinc.org. Luật ghi rõ nội dung thi trong năm nay, và chúng thay đổi theo từng mùa giải.
Mạch là một vòng kín
Điện chỉ chảy khi có một đường đi trọn vẹn từ một cực của pin, qua các linh kiện, và quay về cực kia. Đường đi đó gọi là mạch kín. Đứt ở bất kỳ đâu, bằng công tắc hay một dây lỏng, nó trở thành mạch hở và không có gì chảy.
Mở mạch đầu tiên. Mạch có một công tắc, một điện trở và một LED. Nhấp vào công tắc và LED sáng, vì bạn đã đóng vòng mạch. Nhấp lần nữa và vòng mạch mở. Điện trở có tác dụng giới hạn dòng điện để LED không bị hỏng.
Điện áp, dòng điện và điện trở
Điện áp (đo bằng volt, V) là lực đẩy làm điện tích chuyển động. Dòng điện (đo bằng amp, A) là lượng điện tích chảy qua một điểm mỗi giây. Điện trở (đo bằng ohm) là mức độ cản trở dòng điện đi qua một linh kiện.
Ba đại lượng này liên hệ với nhau qua định luật Ohm: điện áp bằng dòng điện nhân điện trở, hay V = I x R. Biết hai đại lượng là tìm được đại lượng thứ ba. Pin 6 V đặt trên điện trở 200 ohm tạo dòng 6 / 200 = 0.03 A, tức 30 mA.
Đèn nối tiếp và song song
Mạch ở đầu trang này có bốn đèn giống hệt nhau (LED có điện trở riêng) và một công tắc đưa 6 V sang bên này hay bên kia. Bên trái, hai đèn mắc nối tiếp: một vòng mạch, đèn này sau đèn kia. Bên phải, hai đèn mắc song song: mỗi đèn có vòng mạch riêng tới pin.
Hãy thử. Khi bật phía nối tiếp, cả hai đèn mờ và đồng hồ cho thấy pin cấp khoảng 5.6 mA. Gạt công tắc sang, hai đèn song song sáng rõ và pin cấp khoảng 36 mA. Mắc nối tiếp thì hai đèn chia sức đẩy của pin; mắc song song thì mỗi đèn nhận đủ sức đẩy, và đó cũng là lý do đèn song song làm pin hết nhanh hơn.
Giờ hãy xóa một đèn ở mỗi bên. Ở phía nối tiếp, đèn còn lại tắt, vì bạn đã cắt đứt vòng mạch duy nhất. Ở phía song song, đèn còn lại vẫn sáng, vì nó vẫn còn vòng mạch riêng. Đó là lý do đèn trong nhà bạn được mắc song song.
Sử dụng đồng hồ
Đồng hồ vạn năng là cách Circuit Lab yêu cầu bạn chứng minh điều mình biết. Để đo điện áp, chạm hai que đo vào hai đầu một linh kiện khi mạch đang chạy. Để đo dòng điện, đồng hồ phải trở thành một phần của vòng mạch, để dòng điện chảy qua nó.
Mạch chia điện áp có ba điện trở bằng nhau từ 5 V xuống mass và một đồng hồ trên một điện trở. Đồng hồ đọc khoảng 1.67 V, một phần ba nguồn, vì ba điện trở bằng nhau chia điện áp đều. Chuyển que đỏ lên trên một điện trở, đồng hồ đọc gấp đôi. Hướng dẫn về đồng hồ vạn năng đi sâu hơn, từng bước một.
Năm câu hỏi tự kiểm tra
1. Một công tắc đang tắt. Mạch đang hở hay kín?
2. Hai đèn giống hệt nhau mắc nối tiếp với một pin. Một đèn bị cháy. Chiếc kia sẽ thế nào?
3. Hai đèn giống hệt nhau sáng hơn khi mắc nối tiếp hay song song trên cùng một pin?
4. Một pin 9 V được nối qua một điện trở 300 ohm. Dòng điện là bao nhiêu?
5. Đặt đồng hồ ở đâu để đo dòng điện: song song với linh kiện hay nằm trong vòng mạch?
Đáp án: 1. Hở mạch. 2. Đèn kia cũng tắt. 3. Song song. 4. 0.03 A, tức 30 mA. 5. Trong vòng mạch, mắc nối tiếp.
Mẹo cho người hướng dẫn
Học sinh học nhanh nhất bằng cách dự đoán rồi kiểm tra. Hãy yêu cầu dự đoán trước mỗi lần bấm. Một thành viên có thể giải thích được vì sao các đèn song song sáng hơn thì có giá trị hơn trong ngày thi so với người chỉ học thuộc lòng.
Nếu có thể, hãy kết hợp với linh kiện thật: một hộp pin, vài bóng đèn hoặc LED với điện trở, và một đồng hồ vạn năng giá rẻ là đủ. Chỉ dùng pin 9 V trở xuống. Khi đội của bạn đã sẵn sàng đi xa hơn, hướng dẫn học tập đầy đủ về Circuit Lab và bài thi thử là bước tiếp theo, và trang tóm tắt công thức giúp mọi công thức nằm gọn trong một trang. Học sinh chuyển lên cấp ba sẽ tìm thấy các chủ đề khó hơn trong hướng dẫn Division C.
Đơn vị và tiền tố
Nhiều điểm mất đi là do đơn vị chứ không phải do vật lý. Milli nghĩa là một phần nghìn, vậy 25 mA là 0,025 A. Kilo nghĩa là một nghìn, vậy 4,7 k ohm là 4.700 ohm. Micro nghĩa là một phần triệu, vậy 100 uF là 0,0001 F.
Hãy quy đổi tất cả về volt, ampe và ohm thông thường trước khi dùng định luật Ohm, rồi quy đổi lại kết quả nếu đề bài yêu cầu. Một cách kiểm tra nhanh: 5 V qua 1 k ohm là 5 mA, và volt chia cho kilo-ohm luôn ra mili-ampe. Luyện tập cho đến khi thành phản xạ.
Mở mạch này trong trình soạn thảo. Đèn nối tiếp và song song, được nối dây như khi chạy ở đầu trang này. Thay đổi một linh kiện hoặc một giá trị rồi chạy lại.
Câu hỏi
Circuit Lab có nằm trong Division B năm 2027 không?
Có. Danh sách môn thi 2027 của Science Olympiad bao gồm Circuit Lab ở cả Division B và Division C. Hãy xác nhận lại với giải khu vực hoặc giải bang của bạn.
Vì sao dùng LED thay vì bóng đèn?
LED với điện trở hoạt động giống bóng đèn khi nối tiếp và song song: điện áp chia sẻ làm chúng tối hơn. Chúng cũng là thứ mà hầu hết các bộ kit trường học hiện đang dùng.
Tiếp tục nào
Lắp mạch này ngoài đời
Mở trình soạn thảo, đổi một giá trị và xem con số thay đổi theo. Không cần cài gì, không cần tài khoản.